piątek, 1 września 2017

The inhabitants of Gdynia - Polish banished

They were the first.

Displacement history of Gdynia was little known and marginalized for many years. Currently only different actions are taken in documenting the tragic fate of Gdynia. An important role in this field meets, among others Museum of the City of Gdynia, where in 2009, including you could see the exhibition "Gdynia 1939. The fate of the City and the People ". Time to document is less and less. Wanes witnesses and participants in those events.



Nazi plans

Hitler's Third Reich, from its inception sought to territorial changes that would result in separation from the Polish Pomerania, Silesia and Greater Poland. To 31 August 1939 tried to realize their aspirations through political, and from September 1 through armed aggression. At first, the Germans decided to liquidate the Polish intelligentsia, and then make the resettlement of Polish people from the Polish lands that had previously belonged to the Prussian province. With Pomerania were to be expelled all the Poles who came there after 1919. In this way, the plans were to be implemented germanization these lands and settle on them a significant number of Germans. September 21, 1939 at a conference held in Berlin, the commander of the police operation groups SS (Einzatzgruppen) and the security service SD (Sicherheitsdienst  - SD), acting on the back of an German army fighting in Poland, received the order to prepare proposals for the mass deportations of Poles and Jews. Previously - September 11 – Heinrich Himmler authorized security service (SD) to start expulsions of Polish people from the area of Gdansk, Gdynia and Poznan. In place of the Poles planned to settle the displaced Germans from the Baltic countries. 

Banished

Planned by the Nazis shares started in early October 1939. in Gdynia - Orlowo. The expulsion of Gdynia associated with the intention to settle the city, important for sea defense industry (Gdynia became a Navy base), as many Germans. By the end of October 1939 Gdynia left 50 000 people.
The announcement of 12 October 1939 SS police president Christoph Diehm Brigadefuehrer ordered:
"Due to the security command of the Polish population's evacuation Orlowo excluding Kolibki and Little Kack to Thursday 12 October 1939 at. 9:00.
First Population meet at 9 th Street Orlowska in front of the Board of Civil.
The houses should be left open. Keys must remain in the home door locks, flats and rooms. Re-entry to the apartment after 9 : 00 am is considered sabotage.
Generally only allowed to take hand luggage (clothes, linen, cutlery and personal valuables). All furniture and equipment belonging to the apartment must be left in a residential area.
The destruction of homes and their equipment shall be considered sabotage.
Who commits acts of sabotage against the ban and who still has a weapon it will be shot. "

Inhabitants of Orlowo, totally surprised, had 20 minutes to leave the apartment. Longer staying in the house was considered sabotage and threatened with death. On 12 October a total of 4,000 people were displaced, including 1300 children. Some of these people were placed in temporary barracks located in the outlying districts of Gdynia, and some quartered in the homes of Polish families. After organizing transport were deported to the General Government.

The Nazis tried to give the appearance of a voluntary expulsion. On a specially designated police stations were given numbered and signed by the President of the police tickets, which also accounted for the border pass entitling to cross the border, it was said, "to the home country." Gdynia inhabitants used some of these passes, and some moved to other areas of the city, in order to protect themselves from deportation. Familiar with the situation, the German authorities, 24 October 1939 issued "The last regulation" which called on all Poles to voluntarily leave Gdynia. Disobedient were to be forcibly evicted.

Displaced residents gathered at the station from the street Albert Forster Strasse (today: Sea Street) and from there, after a review of personal, daily goods train were taken to the General Government. In this way up to 26 October 1939 forcibly evicted from Gdynia more than 12,000 inhabitants, and "voluntarily" left the city of about 38,000 people. Those who remained were forced to leave their homes and live on the outskirts of the city. Further deportations were carried out in May 1940 and then in September and October 1940 carrying out mass deportations 22,000 people. No workers in German industry and the situation at the front caused the March 16, 1941 Nazi authorities issued the decree to suspend shipments of the General Government, in this way stopping the mass deportations of Poles in Gdynia.

Report

The best example of a situation in which they left Germany Gdynia people thrown from their homes can only be a direct participant's account of those events. The relationship of the materials published in the scientific session, issued by the Association of Displaced Gdynia Inhabitants. The session took place on 19 December 2002 in Gdynia. Says Helena Szwichtenberg from Gdynia:
"In our house, at the tenant  Mr. Wisniewski, lived German woman named Emma, who after the German invasion hung the Hakenkreuz flag from our house and put the poster on the door of the house and leaving the immediate deportation. Subsequently on 25-10-1939, early in the morning, when I slept, broke into our apartment with two Gestapo. With shouts of "raus" jerking us, and then thrown out of the house. He barely let us get dressed. Brought us to the displaced columns on the Sea Street and under the guns brought to the train station in Gdynia. The key had to be in the apartment door. We were without any luggage, because we were not allowed to take anything. We were cold, and hungry. It was the end of October. My parents left their belongings whole life: psrcel of land, house and everything in it was. Then we were thrown into a force for cattle, dirty, windowless wagons, how many were able to thrust.
During the trip we were constantly watched by the Gestapo in the booths at the side of the wagon. We did not know where we were going, often leave it for siding and watched. Not opened the door. The journey took about seven to ten days. It was very cold, we were hungry much. He was crying and panic. There were dead bodies, especially infants and the elderly. It was November 1939. Finally, let us out in Lublin. There, we did not know what to do, what to do next, where to go - starvation. We did not have anything to disguise. We have stayed at the station and tunnels, while begging for food and cover ... We wandered on different sides of the General Government seeking rationale, asking people for help, picking ears of corn and frozen potatoes ... Finally, we found ourselves in the vicinity of Sandomierz in the village Lenarczyce. In December 1943 we were arrested by the Germans for the second time. As the internees were deported to the camp in Czestochowa transition, where we passed the selection along with the Jews and the people of the round-up. We assigned to forced labor for the German Otto Grodeck demand in district Olszowka near Tczew. There as a minor I worked very hard until the liberation ... ".

Result

It is difficult to determine, even approximately, the number of Poles expelled from Pomerania, including Gdynia, after the 1 September 1939. The publications of various historians this number is determined on the 120 to 170 thousand people. It is also difficult to find the number of displaced people from the same Gdynia. It is probably connected with the lack of documentation in this regard. The Association of Displaced Gdynia Inhabitants says about 100 thousand Poles were expelled from Gdynia. Even if anyone wanted to discuss these data do not change the fact that Gdynia were the first victims of mass expulsions used by the Nazis against the Poles. Expulsions, which bore the hallmarks of extermination. And as the extermination of the Polish people should be treated.

ws

Photos from the exhibition at the Museum of the City of Gdynia.






Gdynianie - polscy wypędzeni

Oni byli pierwsi

Pierwszymi Polakami, których od początku II wojny światowej Niemcy wypędzali z własnych domów byli mieszkańcy polskiej Gdyni. Historia wysiedleń z Gdyni długo była mało znana i przez wiele lat marginalizowana. Dopiero od jakiegoś czasu podejmowane są różne działania w zakresie dokumentowania tragicznego losu Gdynian. 

Plany Niemców

Hitlerowska Trzecia Rzesza, od początku swojego istnienia dążyła do zmian terytorialnych, które spowodowałyby oderwanie od Polski Pomorza, Śląska i Wielkopolski. Do 31 sierpnia 1939 r. swoje dążenia próbowała realizować na drodze politycznej, a od 1 września przy pomocy zbrojnej agresji. W pierwszej kolejności Niemcy postanowili zlikwidować polską inteligencję, a następnie dokonać przesiedlenia ludności polskiej z ziem polskich, które wcześniej wchodziły w skład prowincji pruskich. Z terenu Pomorza mieli być wysiedleni wszyscy Polacy, którzy przybyli tam po 1919 roku. W ten sposób miały być zrealizowane plany zgermanizowania tych ziem oraz osiedlenia na nich znacznej liczby Niemców.  21 września 1939 roku na konferencji, która odbyła się w Berlinie, dowódcy grup operacyjnych policji bezpieczeństwa (Einzatzgruppen) i służby bezpieczeństwa (SD), działających na tyłach walczących w Polsce armii niemieckich, otrzymali polecenie przygotowania propozycji dotyczących masowych wysiedleń Polaków i Żydów. Wcześniej – 11 września – Himmler upoważnił służbę bezpieczeństwa (SD) do rozpoczęcia wysiedleń ludności polskiej z terenu Gdańska, Gdyni i Poznania. Na miejsce wysiedlanych Polaków planowano osiedlić Niemców z państw bałtyckich.

Wypędzeni

Planowana przez Niemców akcja rozpoczęła się na początku października 1939 r. w Gdyni – Orłowie. Wysiedlenia z Gdyni wiązały się z zamiarem osadzenia w tym mieście, ważnym dla morskiego przemysłu zbrojeniowego (Gdynia stała się bazą Kriegsmarine), jak największej liczby Niemców. Do końca października 1939 roku Gdynię opuściło 50 000 mieszkańców.
W ogłoszeniu z dnia 12 października 1939r. prezydent policji SS-Brigadefuhrer Christoph Diehm nakazywał:
„Ze względu na bezpieczeństwo nakazuję ewakuację ludności polskiej dzielnicy Orłowa  z wyłączeniem Kolibek i Małego Kacka do czwartku dnia 12 października 1939r. o godz. 9:00.
  1. Ludność zbiera się o godzinie 9-tej przy ul. Orłowskiej przed gmachem Zarządu Cywilnego. 
  2. Mieszkania należy zostawić otwarte. Klucze muszą pozostać w zamkach drzwi domowych, mieszkań i pokoi. Ponowne wejście do mieszkań po godz.9:00 uważa się za sabotaż. 
  3. Zabrać wolno zasadniczo tylko bagaż ręczny (ubrania, bieliznę, sztućce i osobiste przedmioty wartościowe). Meble i wszystkie do mieszkania należące urządzenia pozostawić należy w pomieszczeniach mieszkalnych. 
  4. Zniszczenia mieszkań i ich urządzeń uważa się za sabotaż. 
  5. Kto dopuści się aktów sabotażu i kto wbrew zakazowi posiada jeszcze broń, zostanie rozstrzelany.” 

Całkowicie zaskoczeni mieszkańcy Orłowa mieli 20 minut na opuszczenie mieszkań. Dłuższe przebywanie w mieszkaniu uważane było za sabotaż i groziło śmiercią. W dniu 12 października wysiedlono łącznie 4000 mieszkańców, w tym 1300 dzieci. Część z tych ludzi umieszczono w tymczasowych barakach usytuowanych w peryferyjnych dzielnicach Gdyni, a część zakwaterowano w mieszkaniach polskich rodzin. Po zorganizowaniu transportu zostali wywiezieni do Generalnego Gubernatorstwa.

Niemcy próbowali nadać przeprowadzanym wysiedleniom charakter dobrowolnej emigracji ludności. Na specjalnie wyznaczonych posterunkach policji wydawano numerowane i podpisane przez prezydenta policji bilety, które jednocześnie stanowiły przepustkę graniczną uprawniającą do przekroczenia granicy, jak mówiono, „w kierunku kraju rodzinnego”. Mieszkańcy Gdyni korzystali częściowo z tych przepustek, a częściowo przenosili się do innych dzielnic miasta, chcąc uchronić się przed wysiedleniem. Znające tę sytuację władze niemieckie, 24 października 1939 r. wydały „Ostanie rozporządzenie”, na mocy którego wzywały wszystkich Polaków do dobrowolnego opuszczenia Gdyni. Oporni mieli być wysiedlani przymusowo.

Wysiedlanych mieszkańców gromadzono przy dworcu od strony ul. Albert Forster Strasse (ul. Morska), a stamtąd po przeprowadzeniu rewizji osobistej, wywożono codziennie wagonami towarowymi do Generalnej Guberni. Tym sposobem do 26 października 1939 r. z Gdyni wysiedlono przymusowo ponad 12.000 mieszkańców, a „dobrowolnie” opuściło miasto około 38.000 osób. Tych, którzy pozostali zmuszono do opuszczenia swoich mieszkań i zamieszkania na peryferiach miasta. Dalsze wysiedlenia przeprowadzano w maju 1940 r., a następnie we wrześniu i październiku 1940 r. dokonując masowego wysiedlenia 22.000 osób. Brak rąk do pracy w przemyśle niemieckim oraz sytuacja na froncie spowodowały, że 16 marca 1941 r. władze hitlerowskie wydały zarządzenie wstrzymania transportów do Generalnej Guberni, zatrzymując w ten sposób masowe wysiedlenia Polaków z Gdyni.
Relacja

Najlepszym przykładem, w jakiej sytuacji Niemcy pozostawiali mieszkańców Gdyni wyrzucanych ze swoich mieszkań może być tylko bezpośrednia relacja uczestnika tamtych wydarzeń. Relację taką opublikowano w materiałach z sesji naukowej, wydanych przez Stowarzyszenie Gdynian Wysiedlonych. Sesja odbyła się 19 grudnia 2002 r. w Gdyni. Mówi mieszkanka Gdyni – Helena Szwichtenberg:
„W domu naszym, u lokatora – pana Wiśniewskiego, mieszkała Niemka imieniem Emma, która po wkroczeniu Niemców wywiesiła na naszym domu flagę z hakenkreuzem, a na drzwiach umieściła afisz o natychmiastowym opuszczeniu domu i wysiedleniu. Następnie dnia 25.X.1939 roku, wczesnym rankiem, kiedy spaliśmy, wtargnęła do naszego mieszkania wraz z dwoma gestapowcami. Z okrzykami „raus”  szarpano nas, a następnie wyrzucono z domu. Ledwie pozwolili nam się ubrać. Doprowadzono nas do kolumny wypędzonych na ul. Morską i pod karabinami doprowadzono aż do stacji kolejowej w Gdyni. Klucz musiał zostać w drzwiach mieszkania. Byliśmy bez żadnego bagażu, gdyż nie pozwolono nam nic zabrać. Byliśmy zziębnięci i głodni. Był koniec października. Rodzice moi zostawili dobytek całego życia: działkę, dom i wszystko, co się w nim znajdowało. Następnie zostaliśmy wpakowani siłą do bydlęcych, brudnych, bez okien wagonów, tylu ile Niemcy dali radę na siłę wcisnąć.
Podczas podróży ciągle byliśmy pilnowani przez gestapo w budkach u boku wagonu. Nie wiedzieliśmy dokąd nas wiozą, często odstawiani na bocznicę i pilnowani. Nie otwierano drzwi. Podróż trwała około siedmiu do dziesięciu dni. Było bardzo zimno, byliśmy mocno głodni. Był płacz i panika. Były trupy, szczególnie niemowlęta i starcy. Był już listopad 1939 roku. Wreszcie wypuścili nas w Lublinie. Tam nie wiedzieliśmy co ze sobą zrobić, co dalej, dokąd iść – głód. Nie mieliśmy żadnych rzeczy do przebrania. Koczowaliśmy na dworcu i w tunelach, jednocześnie żebrząc o jedzenie i przykrycie... Poniewieraliśmy się w różnych stronach Generalnej Guberni szukając racji bytu, prosząc ludzi o ratunek, zbierając kłosy i zmarznięte ziemniaki... Znaleźliśmy się wreszcie w okolicach Sandomierza we wsi Lenarczyce. W grudniu 1943 roku zostaliśmy aresztowani przez Niemców po raz drugi. Jako internowani zostaliśmy wywiezieni do lagru przejściowego w Częstochowie, gdzie przeszliśmy selekcję razem z Żydami i ludźmi z tzw. łapanek. Przydzielono nas na roboty przymusowe na zapotrzebowanie Niemca Otto Grodeck w miejscowości Olszówka powiat Tczew. Tam jako małoletnia bardzo ciężko pracowałam aż do wyzwolenia...”.

Bilans

Trudno jest określić, nawet w przybliżeniu, liczbę Polaków wysiedlonych z terenu Pomorza, w tym z Gdyni, po 1 września 1939 roku. W publikacjach różnych historyków liczbę tę określa się na 120 do 170 tysięcy osób. Trudno również znaleźć liczbę wysiedlonych z samej Gdyni. Związane jest to zapewne z brakiem dokumentacji w tym zakresie. Stowarzyszenie Gdynian Wysiedlonych mówi o około 100 tysiącach wypędzonych z Gdyni Polakach. Nawet gdyby ktokolwiek chciał z tymi danymi dyskutować, nie zmieni to faktu, że Gdynianie byli pierwszymi ofiarami masowych wypędzeń stosowanych przez Niemców w stosunku do Polaków. Wypędzeń, które nosiły znamiona akcji eksterminacyjnej. I jako eksterminację ludności polskiej należy je traktować.
ws


Zdjęcia pochodzą z ekspozycji w Muzeum Miasta Gdyni. 





Sekretny pamiętnik Zofii Odechowskiej ps. Lenka

Była jedną z 40 "kobiet pistoletów". Wraz z innymi uczestniczkami Powstania Warszawskiego trafiła do KL Stutthof. Podobnie jak jej towarzyszki broni w obozie wzbudzała skrajne uczucia, od zachwytu po niechęć, zawiść i zazdrość.

Zofia Odechowska (z d. Malinowska) ps. Lenka. W Powstaniu Warszawskim należała do Pułku Baszta, walcząc w 3. drużynie 1 plutonu saperów. Aresztowano ją 27 września, po upadku Powstania na Mokotowie. Zaledwie dwa dni później znalazła się w KL Stutthof.


2 września br., w 78 rocznicę pierwszego transportu do obozu po raz pierwszy zaprezentujemy sekretny pamiętnik, który Lenka prowadziła w obozie. O jego istnieniu dowiedzieliśmy się zaledwie kilka miesięcy temu. 
2 września 2017 r. rodzina Państwa Odechowskich oficjalnie przekaże w ręce naszych muzealników nie tylko sekretny notatnik Lenki, ale i powstańczą opaskę oraz oryginalny numer obozowy.

Lenka z bratem Wojciechem Malinowskim

Sekretny pamiętnik Lenki 

Sekretny pamiętnik Lenki - okładka

Opaska i numer Lenki

Zofia Odechowska, ps. Lenka

środa, 16 sierpnia 2017

Wystawa „Taniec wśród mieczów” w Muzeum Stutthof w Sztutowie



            
W dniach 16 sierpnia – 15 września w Muzeum Stutthof w budynku b. Komendantury prezentowana będzie ekspozycja czasowa zatytułowana „Taniec wśród mieczów. Polski personel medyczny na Pawiaku w okresie okupacji niemieckiej 1939–1944”.
Została przygotowana przez Muzeum Więzienia Pawiak – oddział Muzeum Niepodległości w Warszawie w 2016 roku.Od początku 2017 roku  wystawa „Taniec wśród mieczów” jest prezentowana w różnych ośrodkach na terenie Polski.

W latach II wojny światowej warszawski kompleks więzienny stał się więzieniem śledczym hitlerowskiego Gestapo – Gefängnis der SicherheitspolizeiDzielnastrasse 24/26. Wspomniana wystawa przybliża heroiczną postawę osób zatrudnionych w obu szpitalach działających wówczas na terenie więzienia. Na pracujący w nich personel składali się lekarze, pielęgniarki i inni, wypełniający funkcje sanitarne. Tworzyli go zarówno więźniowie, jak i „ludzie z wolności”.Pracownicy szpitali pawiackich byli zaangażowani w niesienie pomocy medycznej i organizowanie pracy podziemnej na terenie kompleksu więziennego. Jedną z osób w charakterystycznym białym fartuchu, która z narażeniem własnego życia starała się ratować osadzonych, była dr Anna Czuperska. Lekarka-więźniarka scharakteryzowała niebezpieczeństwo towarzyszące podwójnej misji personelu sanitarnego za pawiackimi murami słowami „Taniec wśród mieczów”.

Od dziś, 16 sierpnia zapraszamy do poznania tej wojennej historii ludzkiego heroizmu.

Pinceta lekarska wydobyta z ruin Pawiaka.
Zbiory Muzeum Niepodległości w Warszawie

Buteleczki ze szczepionką oraz lekarstwem wydobyte z ruin Pawiaka.
Zbiory Muzeum Niepodległości w Warszawie.

Niemieccy wachmajstrzy i więźniowie Pawiaka zatrudnieni w izbie chorych i w kuchni szpitalnej. Zdjęcie zrobione obok budynku, w którym mieściła się izba chorych, Pawiak 1941.
Zbiory Muzeum Niepodległości w Warszawie.

Więźniowie funkcyjni szpitala na dziedzińcu Serbii, 1943 r. 
Archiwum Muzeum Więzienia Pawiak.





czwartek, 3 sierpnia 2017

Żydzi z getta łódzkiego w KL Stutthof

Plakietka pochodząca z 1942 roku, przedstawiająca łódzkie getto z charakterystyczną kładką łączącą dwie części getta.

            Wśród nielicznych pamiątek, jakie zachowały się po więźniach żydowskich KL Stutthof jest plakietka pochodząca z 1942 r., przedstawiająca łódzkie getto z charakterystyczną kładką łączącą dwie części getta.
            Na początki czerwca 1944 r. Reichsführer SS Heinrich Himmler rozkazał definitywnie zlikwidować łódzkie getto. Pierwszy transport do obozu zagłady Culmhof (Chełmno nad Nerem) rozpoczął 23 czerwca1944 r. Do 14 lipca 1944 r. do obozu zagłady wywieziono ponad 7000 osób. Kolejnym miejscem deportacji łódzkich Żydów był KL Auschwitz, dokąd od 23 do 29 sierpnia 1944 r. wywieziono ok. 60000 do 70000  osób. 3 i 10 września 1944 r.  do KL Stutthof przybyły z KL Auschwitz transporty, w których znajdowała się  część łódzkich Żydów.
Jednym z przybyłych był 16-letni Chaim Kozienicki:…zabrali nas do Auschwitz. Zabrano nas tramwajem do stacji kolejowej i tam wpakowano po 40 osób do wagonu kolejowego.[…] Po przeszło dobie jazdy stanęliśmy na stacji Auschwitz. Widziałem z daleka druty kolczaste i wielu ludzi w piżamach.[…] >to jest widocznie pensjonat, bo ludzie chodzą w piżamach i dobrze wyglądają<.Było to ostatnie zdanie, które wpisałem do mojego dzienniczka. Był to 1 września 1944 r. Zeszliśmy z wagonów, SS-man czytał nasze nazwiska z listy wręczonej mu przez Chimowicza.[…]Kazali nam oddać wszystkie wartościowe rzeczy.[…] Potem kazali nam pójść do kąpieliska. […] […] Nagle przyszedł rozkaz, że odjeżdżamy, że mamy się natychmiast zarejestrować, bo jutro jedziemy do Obersitz [Obrzycko]. Tak też było. Zabrali nas do innego baraku. Tam był „Arbeitsamt” i tam nas na nowo rejestrowali i zapisali personalia.[…] Następnego dnia znów był apel.[…] Potem dowiedziałem się, że ktoś widział tatusia. Pobiegłem więc na blok, który mi wskazali. Kiedy tam poszedłem, dowiedziałem się, że tata poszedł mnie szukać na moim bloku. Kiedy wróciłem, tatuś już na mnie czekał.[…]. Był to ostatni raz, kiedy całowałemi byłem całowany przez tatusia. Zabrali nas i prowadzili z jednego obozu do drugiego.[…] Aż wreszcie przybyliśmy przed kuchnię i tam otrzymaliśmy zupę. Nagle alarm![…]Jak tylko strzelanina się uspokoiła, poszliśmy dalej aż do dworca.Moc SS. Przeszliśmy pojedynczoi każdy dostał bochenek chleba, kawałek kiełbasy i kawałek margaryny. Potem wpakowali po 66 osób do wagonów kolejowych. […] Po trzech dniach takiej jazdy wyszliśmy z wagonów towarowych i załadowali nas do lor, w których przewożono kamienie i węgiel. […] Było tow mieście Marienheim (lub miejscu o podobnej nazwie). Na dworcu było wielu pięknie ubranych Niemców. Stanęli koło nas. Na nasz widok skrzywili twarze w morderczym uśmiechu, gdyż wyglądaliśmy jak ogród zoologiczny. Kobiety bez włosów. Wszyscyw ubraniach w niebiesko-białe pasy. Można było mieć wrażenie, że to lamparty czy zebry. Wielu młodych Niemców biegało od lory do lory i pytało, kto z nas jest rabinem, ale na szczęście nikt się nie zgłosił. Wreszcie lory z żywym towarem ruszyły. Jechaliśmy kilka godzin, aż przybyliśmy do obozu o nazwie Stutthof.
            W Stutthofie przeszliśmy na nowo rejestrację. Po zarejestrowaniu się każdy otrzymał kawałek płótna ze stemplem z dużym Magendawidem i numer więźnia. Trzeba było naszyć jedno na piersiach, a drugie na spodniach. […] Było tu dużo ludzi z Litwy, Łotwy, Estonii i wielu jeńców rosyjskich. Ogólnie przebywali tu ludzie wszystkich narodowości. […] Pewnego dnia zabrali całą młodzież na rejestrację i zapisali na wyjazd.[..] Chłopcy, którzy mieli pojechać tym transportem, to: Norbert Żerygier, Tolek Liber, Michał Reder, Heniek iSewek Płoński, Lolek Majerowicz, Zyga Szyper, Romek Fuks, Dawid Rozenblum i ja. Dziesiątka. […] Zabrali nas do kąpieli, dali ekwipunek i następnego dnia mieliśmy jechać.[…] Zabrali nas do kąpieli, dali ekwipunek i następnego dnia mieliśmy jechać.[…] Następnego dnia zabrali naszą dziesiątkę pod eskortą SS na stację kolejową.[…] Jechaliśmy kilka godzin[…] Zajechaliśmy na miejsce, które się nazywało „Stolp” [Słupsk]. Były tam warsztaty do naprawy wagonów – Deutsche ReichsbahnReparaturFabrik..
            27 października 1944 r. Chaim Kozienicki wraz z innymi kolegami został wysłany do podobozu KL Stutthofw Słupsku (AussenarbeitslagerStolp) powołanego 26 sierpnia 1944r. Byli to kilkunastoletni chłopcy z getta łódzkiego, których praca w tym podobozie polegała na nauce ślusarstwa. Niektórzy z nich jeszcze w Łodzi pracowali w zakładach metalowych.
Chłopcy od samego przybycia zostali objęci opieką starszych więźniów. Każdy z nich wziął pod opiekę jednego z chłopców jako „Pflegerkind”, dostarczając im w miarę możliwości dodatkowe jedzenie. Jednym ze sposobów na przetrwanie była uboczna produkcja jaką zajmowali się więźniowie, w tym także Chaim Kozienicki,  tzw.:... fuszerki t.z. prace na zamówienie, jak scyzoryki (majster sam hartował klingi). Ważne było, żeby praca była dobrze wykonana. Robiłem kłódki (Vorhaengerschloss), scyzoryki, z muter robiłem pierścionki a nawet zapalniczkę na benzynę. Wszystko to robiłem ręcznie, włącznie kółko zębate do zapalniczki. Jak złamałem bor, to musiałem taki inny zrobić. Jedynie co majster robił, to hartował. Raz nawet musiałem zrobić nowy Gwintenschneider [Gewindenschneider], bo złamałem oryginalny przy pracy. Z drutu miedzianego robiło się łańcuszki  na szyję i bransoletki. Robiłem też z blachy miedzianej różne wisiorki, jak serduszka, ptaki i w ogóle wedle zamówień. Przeważnie sprzedawałem moje „arcydzieła” kobietom, które nawet w obozie lubiły się jakoś obwieszać takimi cackami. Zamki przeważnie kupowali mężczyźni, bo każdy chciał mieć zamkniętą swoją pajdę, żeby mu nie skradziono. Robiłem różne kombinacje, żeby żaden nie był podobny do drugiego. Naturalnie, że jedyna zapłata to chleb.

(dd)
(opracowano na podstawie: Chaim Kozienicki, Dorastanie w piekle”.)


Karta personalna Zygmunta Szyper (Zigi Schipper)
Zyga Szyper
Reuben Fuks
Chaim Kozienicki
Towia Liber
Arie Majerowicz

Warszawa w KL Stutthof



Odgłosy świerszczy w sierpniowe i wrześniowe noce za obozowymi drutami. Bzyczenie żarówki jarzeniowej, która towarzyszyła podczas upokarzających badań pseudolekarskich. Szepty modlitw przerażonych ludzi. To między innymi towarzyszyło zwiedzającym podczas tematycznej trasy „Warszawo, pamiętamy” przygotowanej przez Muzeum Stutthof, by uczcić Powstanie Warszawskie i więźniów, którzy do KL Stutthof trafili z walczącej Stolicy.

To była wyjątkowa trasa przez dawny obóz. 1 sierpnia punktualnie o godzinie 17.00 dźwięk syren przypomniał o Warszawie, która 73 lata temu zerwała się do walki z niemieckim okupantem. Po przywitaniu zwiedzających przez Piotra Tarnowskiego, dyrektora Muzeum Stutthof w nastrój wydarzenia wprowadziła wszystkich „Kolęda warszawska” wykonana na żywo przez Aleksandrę Tyburską:
„O Matko, odłóż dzień Narodzenia
Na inny czas,
Niechaj nie widzą oczy Stworzenia,
Jak gnębią nas. (…)
Bo w naszym mieście, które pamiętasz
Z dalekich dni,
Krzyże wyrosły, krzyże i cmentarz,
Świeży od krwi.(…)”

Wieczorem zwiedzający zapalili „światła pamięci” za wszystkich, którzy zginęli w KL Stutthof. Całość zakończyła prezentacja pt. Życie od nowa pokazująca losy warszawiaków, którzy przeżyli dramat uwięzienia, powrócili do zrujnowanej Warszawy i wraz z odbudową stolicy, zbudowali swoje życie od początku.


Powstańców i ludność cywilną Warszawy, więźniów KL Stutthof wspominaliśmy do późnych godzin nocnych. Dziękujemy wszystkim za obecność, hołd oddany mieszkańcom Warszawy i wspólnie przeżyte emocje.