czwartek, 22 marca 2018

Uczczono pamięć Polaków z Wolnego Miasta Gdańska rozstrzelanych 22 marca 1940 r. w Stutthofie


22 marca 2018 r. w lesie niedaleko byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof, w miejscu, w którym 22 marca 1940 r. Niemcy rozstrzelali 67 Polaków z Wolnego Miasta Gdańska, przedstawiciele Wojewody Pomorskiego, samorządu gminy Sztutowo, Pomorskiego Kuratora Oświaty, Nadleśnictwa Elbląg, Muzeum Stutthof oraz członkowie rodzin rozstrzelanych, złożyli kwiaty. W trakcie uroczystości odczytano list senatora Rzeczypospolitej Polskiej, Antoniego Szymańskiego:

„Gdańsk 22 marca 2018r.
„Naród, który traci pamięć, traci sumienie" - Zbigniew Herbert.

22 marca 2018 r. przypada 78. rocznica zbrodni dokonanej na Polakach - czołowych przedstawicielach Polonii gdańskiej oraz działaczach plebiscytu na Powiślu, Warmii i Mazurach - m.in. na pracownikach polskich urzędów, działaczach plebiscytowych, księżach, polskim przedstawicielu do Senatu Wolnego Miasta Gdańska, nauczycielach i kupcach. Dokonali jej funkcjonariusze niemieckiej III Rzeszy.

Szczególnym dniem był Wielki Piątek 22 marca 1940 r., kiedy rozstrzelano 67 osób w lesie nieopodal obozu koncentracyjnego K.L Stutthof. Należeli oni do starannie wyselekcjonowanej grupy polskich patriotów, po których miał zaginać wszelki ślad. Zabito ich strzałem w tył głowy, a ciała wrzucono do dołu w lesie. Wśród nich było dwóch kapłanów, którzy zostali uznani za błogosławionych Kościoła katolickiego - ksiądz Bronisław Komorowski i błogosławiony ksiądz Marian Górecki. 11 stycznia 1940 r. rozstrzelany został błogosławiony ksiądz Franciszek Rogaczewski.

Łącznie w egzekucjach w styczniu i w marcu 1940 r. zamordowanych zostało 89 osób. Zbrodnia ta była wyrazem zemsty wobec osób walczących o polskość Gdańska, Warmii i Mazur.
Bohaterska   i   ofiarna   postawa   zamordowanych   Polaków-działaczy Polonii gdańskiej oraz plebiscytu na Powiślu, Warmii i Mazurach - nie może być zapomniana. Składam głęboki hołd zamordowanym. Cześć ich pamięci!

Antoni Szymański
Senator Rzeczypospolitej Polskiej”



























Fot. Wiesław Leszczyński

czwartek, 15 marca 2018

Alf Liczmański (1904-1940)

BIOGRAM

ALF LICZMAŃSKI (10.10.1904 – 20.03.1940), harcmistrz, komendant Gdańskiej Chorągwi Harcerzy Związku Harcerstwa Polskiego w Wolnym Mieście Gdańsku, nauczyciel Polskich Szkół Handlowych Macierzy  Szkolnej w Gdańsku. Urodzony 10 października 1904 roku w Gdańsku, w rodzinie kultywującej patriotyzm i więź z kulturą polską. Ojciec jego, Stanisław Liczmański, urodzony 16 czerwca 1862 roku w Lisewie na Pomorzu, zmarły 17 grudnia 1944 roku w Koronowie, był z zawodu krawcem, a z zamiłowania działaczem polonijnym w Gdańsku, w okresie zaboru pruskiego, a następnie w tak zwanym Wolnym Mieście – w Towarzystwie „Straż” i Polskiem Towarzystwie Ludowym „Jedność”. Matka Teofila Liczmańska, z domu Wielgoszewska, urodziła się 1 kwietnia 1875 roku w Koronowie, gdzie zmarła w 1942 roku. Alf Liczmański rodzeństwa nie posiadał. Chodził do szkół niemieckich, gdyż polskich szkół w Gdańsku wówczas nie było. Egzamin dojrzałości zdał wiosną 1925 roku i wówczas rozpoczął studia na Politechnice Gdańskiej (Technische Hochschule) na wydziale budownictwa. Studia przerwał ze względów materialnych po ukończeniu piątego semestru i pomyślnym zdaniu t.zw. egzaminu połówkowego w 1926 roku. Jako samouk posiadł głęboką wiedzę w zakresie kultury, literatury, historii i geografii polskiej, gdyż tej wiedzy nie mógł uzyskać w szkole. Był uzdolniony muzycznie i grał na skrzypcach, posiadał też duże zdolności językowe – prócz biegłej i pięknej polszczyzny władał biegle niemieckim, angielskim i francuskim.

   W dniu 6 stycznia 1931 roku ożenił  się z Janiną Nełkowską (także gdańszczanką, wychowaną w polskiej rodzinie działaczy polonijnych). W 1934 roku, 26 grudnia urodziło się jedyne dziecko Alfa i Janiny – córka Regina Maria.

   Od wczesnej młodości Alf Liczmanski związany jest z harcerstwem. Już jako uczeń zawiązuje wraz z kolegami tajne Towarzystwo Filaretów. Według niektórych źródeł w roku 1919, według innych w 1920 w lipcu uczestniczył w obozie harcerskim w Karwii (za Jastrzębią Górą) i składał tam przyrzeczenie harcerskie, któremu pozostał w pełni wierny do końca swoich dni (m.in. nie pił, nie palił). Tegoż lata 8 sierpnia, a więc po obozie w Karwii, został współzałożycielem pierwszej męskiej drużyny harcerskiej im. Zygmunta Augusta. W tym czasie działał aktywnie w harcerstwie, zdobywając 2 maja 1934 roku stopień instruktorski podharcmistrza, a 3 marca 1935 harcmistrza. Kiedy przerwał studia na Politechnice Gdańskiej, podjął pracę zawodową w październiku 1926 roku w Polskich Szkołach Handlowych Macierzy Szkolnej w Gdańsku jako nauczyciel kontraktowy, a od 1936 roku etatowy i pracował tam do wybuchu wojny, ucząc stenografii, kaligrafii i maszynopisania. Jest autorem podręcznika stenografii w języku niemieckim i angielskim (pierwsza wydana, rękopis drugiej zaginął podczas wojny). Był wybitnym nauczycielem i wychowawcą. W roku 1930 założył w „swojej” szkole drużynę harcerzy im. Zawiszy Czarnego. W 1934 roku został zastępcą komendanta Hufca Harcerzy, a jesienią tegoż roku komendantem. W styczniu 1935 roku, po utworzeniu Chorągwi został mianowany jej komendantem, pełniąc tę funkcję nieprzerwanie do wybuchu II wojny światowej. Do 1934 roku gdańskie harcerstwo podlegało Wydziałom Zagranicznym Głównej Kwatery Męskiej i Głównej Kwatery Żeńskiej i traktowane było jako struktury zagraniczne. Jednak 10 stycznie 1935 roku rozkazem Naczelnictwa ZHP powołano odrębny Oddział ZHP (zwany następnie „Okręgiem” zgodnie z nowym statutem ZHP z 1936 roku) i Gdańskie Chorągwie Harcerek i Harcerzy, tym samym włączając harcerstwo gdańskie w struktury krajowe.

   Alf Liczmański był inicjatorem i redaktorem harcerskiego pisma „Zewie”, które ukazywało się nieregularnie w latach 1935 – 1938 (ukazało się 5 numerów). W pierwszym numerze „Zewia” zamieścił własny artykuł programowy „Idea harcerska w wychowaniu młodzieży polskiej w Gdańsku” w warunkach t.zw. Wolnego Miasta, gdzie sytuacja mniejszości polskiej była bardzo trudna pod każdym względem, a władze gdańskie  - po dojściu Hitlera do władzy – ludność polską szykanowały i łamały jej prawa. Podstawowym zadaniem harcerstwa było krzewienie patriotyzmu i poczucia więzi młodzieży z językiem polskim i kulturą polską, popularyzacja wiedzy historycznej i poznawanie kraju ojczystego, m. in. poprzez letnie obozowe wyjazdy do Polski.

   Obie Chorągwie Gdańskie – żeńska i męska organizowały wiele akcji obozowych w czasie wakacji letnich. W tej dziedzinie Alf Liczmański działał nie tylko organizacyjnie, jako komendant Chorągwi Harcerzy, ale wielu obozami kierował osobiście: był komendantem obozu w Rozłuczu latem 1934, komendantem obozu harcerzy gdańskich latem w 1935 r. w Spale w ramach III Jubileuszowego Zlotu ZHP, komendantem zgrupowania obozów gdańskich harcerzy w Bodzentynie w Górach Świętokrzyskich w 1936 roku, podczas którego zorganizował kurs dla drużynowych; w 1938 roku prowadził kurs podharcmistrzowski w Worochcie, a latem 1939 Alf Liczmański poprowadził kurs szybowcowy dla harcerzy w Tęgoborzu.
   Harcerze gdańscy uczestniczyli w zlotach skautów: w 1933 na Węgrzech w Godollo. W 1937 roku w Holandii w mieście Vogelensag w V międzynarodowym Zlocie Skautów pod kierownictwem Alfa Liczmańskiego wzięło udział 33 gdańskich harcerzy, organizując doskonałą wielojęzyczną ekspozycję informującą o ruchu harcerskim w Gdańsku i warunkach jego działania. Były też zloty w Austrii, Francji, a latem 1939 w Szkocji – międzynarodowy zlot starszych skautów (roversów). Alf Liczmański poleciał tam 13 lipca 1939 roku (adnotacja w zachowanym kalendarzyku żony), jednak stamtąd wraca w myśl głoszonej przez siebie dewizy: „ Kto będzie świadczył o polskości Gdańska, gdy my go opuścimy, choć miał możliwość tam pozostać i sprowadzić rodzinę.

   Podczas organizowanego corocznie w Gdyni  w dniach  28-29 czerwca Święta Morza brali udział gdańscy harcerze. W 1939 roku Alf Liczmański otrzymał z rak ministra Eugeniusza Kwiatkowskiego Niepodległościowy Krzyż Harcerski.
   Tymczasem wybuchła wojna, a Alf Liczmański próbując przedrzeć się przez front niemiecki, został zatrzymany 14 września 1939 roku w Gdyni, osadzony w obozie w Nowym Porcie, skąd następnie został przeniesiony do obozu Stutthof.

   Śledzony przez policję gdańską już w okresie przedwojennym, był dobrze znanym i niebezpiecznym dla Niemców działaczem patriotycznym. W podpatrzonej przez współwięźniów jego dokumentacji obozowej widnieją adnotacje: „fanatischer Pole” i zalecenie „sonderbehandlung”, co oznacza – fanatyczny Polak oraz – traktować w sposób specjalny. To „specjalne” potraktowanie wyraziło się wywiezieniem go do obozu w Grenzdorf (Graniczna Wieś, gmina Trąbki Wielkie) 19 marca 1940 r., a następnie skatowaniem i rozstrzelaniem o świcie 20 marca 1940 roku.

   Był wybitnym wychowawcą i działaczem harcerskim. Pamięć o nim żyje w środowisku, gdzie działał. W Gdańsku – Oliwie jest ulica jego imienia, gdzie w stulecie urodzin umieszczono na domu nr 7, w którym mieszkał, tablicę pamiątkową. Hufiec ZHP Gdańsk – Śródmieście i Szkoła Podstawowa nr 65 w Gdańsku noszą jego imię i mają wspólny hymn „My od Alfa”. Ustalono także sprawność „Alf” dla zuchów, harcerzy i harcerzy starszych oraz odznakę instruktorską. W Granicznej Wsi mieszkańcy zorganizowali Izbę Pamięci Alfa Liczmańskiego oraz szlak leśny prowadzący do miejsca jego rozstrzelania.

Opracowanie Regina Liczmańska – Małek

ROK 2015 Gdańska Drużyna Harcerska Śródmieście ogłosiła Rokiem Alfa Liczmańskiego.






Bernard Filarski

 Urodził się 9 października 1880 r. w Lubawie. Jako uczeń gimna­zjum w Chełmnie należał do Towarzystwa Filomatów zajmującego się tworzeniem tajnych kółek samokształceniowych w zaborze pruskim, których celem było pogłębianie znajomości ję­zyka polskiego i historii Polski w obro­nie przed germanizacją. Za tę działal­ność, w tzw. procesie toruń­skim filomatów, został przez pruski sąd skazany na karę więzienia i wydalony z gimnazjum. Gimnazjum ukończył w Tucholi, a następnie wyjechał do Monachium, gdzie rozpoczął studia medyczne. W okresie studiów należał do Organizacji Studentów w Niemczech.
Po ukończeniu studiów w 1908r. osiedlił się w Gdańsku. W l921r. otrzymał stopień   doktora   nauk  medycznych w Królewcu i w tym samym roku rozpoczął pracę jako lekarz w Dyrekcji Okrę­gowej Kolei Państwowych w Gdańsku. Od 1929r. pełnił obowiązki lekarza w Gimnazjum Polskim Macierzy Szkolnej i prowadził prywatny gabinet stomatologiczny przy ul. Długiej 53. 
W pamięci Polonii Gdańskiej pozostał jako gorący patriota i społecznik. Należał do najstarszej organizacji polonijnej w Gdańsku: Towarzystwa Ludowego „Jedność" i Gminy Polskiej. Brał czynny udział w ruchu nie­podległościowym w Radzie Żołnier­skiej i w Gdańskiej Radzie Ludowej. Po powołaniu Wolnego Miasta Gdańska w 1920r. został jednym z pierwszych członków Towarzystwa Przyjaciół Na­uki i Sztuki, Zarządu Okręgu Gdańskiego Towarzystwa Gimnastycznego „So­kół" oraz Komitetu Budowy Domu Polskie­go w Gdańsku. Należał również do Ma­cierzy Szkolnej, w której współorgani­zował polskie szkolnictwo podstawowe i średnie. Był jednym z założycieli Związku Harcerstwa Polskiego w Wolnym Mieście Gdańsku, które organizował od pod­staw razem z dr Franciszkiem Kręckim. Został przewodniczącym pierwszego powołanego na terenie Gdańska w 1927r. Koła Przyjaciół Harcerstwa przy Gim­nazjum Polskim, liczącego 400 człon­ków. Udzielał pomocy finansowej na działalność harcerską młodzieży pol­skiej uczącej się w Gimnazjum i na Politechnice Gdańskiej. Po zjednoczeniu się w 1937r. Gminy Polskiej i Związku Polaków udzielał się w Polskiej Radzie Kultury w Gdańsku zajmującej się współpracą z organizacjami polskimi, a także gromadze­niem środków finansowych na rozwój kultury i oświaty polskiej na terenie Wolnego Miasta Gdańska. Pełnił również funkcję jednego z prezesów Towa­rzystwa Czytelni Ludowych w Gdań­sku, najstarszej organizacji społecznooświatowej działającej już podczas za­boru pruskiego i tworzącej sieć pol­skich bibliotek i czytelni dla Polonii Gdańskiej. Do współpracy włączył syna Zbigniewa i córkę Marię. Miał siedmioro dzieci. Wszystkie uczęszczały do Gimnazjum Polskiego w Gdańsku.
Aresztowano go w dniu 1 września 1939r. i osadzono w Victoria Schule. Następnego dnia, w pierwszym transporcie więźniów, trafił do Stutthofu. Został rozstrzelany w grupie Polaków z Gdańska w dniu 22 marca 1940r.
Rodzinę Bernarda Filarskiego gestapo wysiedliło do Generalnej Guberni. Najstarszy syn przeszedł ponad pięciolet­nią drogę przez obozy koncentracyjne Stutthof  i Mauthausen. Córki: Wanda i Maria zaangażowały się w działalność podziemną w Armii Krajowej. Maria zasłynęła z przerzutu z Gdyni do Szwecji kuriera Jana Nowaka-Jeziorańskiego, za co osadzono ją w KL Stut­thof. Krystyna została wysłana do Nie­miec, do przymusowej pracy. Po wojnie rodzina wróciła do Gdań­ska wpisując się w kolejne dzieje tego miasta.
Ekshumacja ofiar marcowej egzekucji została przeprowadzona w 1946r. a wydobyte szczątki w 1947r. pochowano na cmentarzu w Gdańsku – Zaspie.

Elżbieta Grot

8 listopada 2005r. w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Stegnie odbyła się uroczystość upamiętniająca Bernarda Filarskiego. Uroczystość  zorganizowała 1. Stegieńska Drużyna Harcerska „Sztorm”, której Bernard Filarski jest patronem. Honorowym gościem była pani Maria Chodakowska – córka patrona, była więźniarka KL Stutthof w latach 1944 – 1945 (nr obozowy 36501), uczestniczka Marszu Śmierci. Zebrana na uroczystości młodzież poznała życiorys swojego patrona oraz wysłuchała wspomnień Marii Chodakowskiej o ojcu. Spotkanie zakończył apel poległych w miejscu egzekucji 89 Polaków w dniach 11 stycznia i 22 marca 1940r.    

_________________________________________________________

Bernard Filarski

Bernard Filarski ist am 9. Oktober 1880 in Lubawa zur Welt gekommen. Als Student einer Hochschule in Chełmno gehörte er zur polnischen studentischen Untergrundvereinigung Philomatenbund (Towarzystwo Filomatów), die geheime autodidaktische Kreise auf dem preußischen Besatzungsgebiet gründete. Diese Kreise bezweckten die Kenntnisse in der polnischen Sprache und in der polnischen Geschichte zu vertiefen. Auf diese Art und Weise setzte man sich der Germanisierung wieder. Wegen dieser Tätigkeit wurde Bernard Filarski in dem sog. Thorner Prozess der Philomaten von dem preußischen Gericht zum Haftstrafe verurteilt, er wurde auch aus der Schule verwiesen. Die Hochschule schloss er in Tuchola ab. Danach fuhr er nach München um dort Medizin zu studieren. Im Laufe des Studiums gehörte er zur Studentenorganisation in Deutschland. 
Nach dem Studium, das er im Jahre 1908 abschloss, ließ er sich in Danzig nieder. Im Jahre 1921 wurde ihm der  Doktortitel der medizinischen Wissenschaften in Königsberg verliehen. In dem gleichen Jahr begann er als Arzt in der Bezirksdirektion der Staatlichen Eisenbahn in Danzig zu arbeiten. Seit 1929 übte er die Funktion des Arztes in der Polnischen Hochschule aus, die von der polnischen Bildungsorganisation Macierz Szkolna gegründet wurde. Überdies hatte er ein Zahnarztzimmer in der Długa Strasse 53. 
In der Erinnerung der polnischen Aktivisten aus Danzig blieb er als ein leidenschaftlicher Patriot und ehrenamtlicher Tätiger. Er gehörte zu der ältesten polnischen Organisation in Danzig – Volksgesellschaft „Einheit“ und zur Polnischen Gemeinde. Aktiv beteiligte er sich an der Unabhängigkeitsbewegung in Soldatenrat und in Danziger Volksrat. Nachdem die Freie Stadt Danzig im Jahre 1920 gegründet wurde, wurde er zu einem der ersten Mitglieder von der Gesellschaft der Freunde der Wissenschaft und Kunst, dem Vorstand der Danziger Filiale von der Gymnastischen Gesellschaft „Sokół“  und dem Komitee zum Bau des Polnisches Hauses in Danzig. Er gehörte auch zu der polnischen Bildungsorganisation Macierz Szkolna, dessen Ziel war es polnische Grund- und  Hochschulen zu etablieren. Zusammen mit Dr. Franciszek Kręcki gründete er die Polnische Pfadfinderbewegung (ZHP) in der Freien Stadt Danzig. Bernard Filarski wurde zum Vorsitzenden des Kreises der Freunde der Pfadfinderbewegung. Dieser Kreis wurde im Jahre 1927 in Danzig gegründet, zählte 400 Mitglieder und entwickelte sich bei der Polnischen Hochschule. Finanziell  unterstützte Bernard Filarski die Unternehmen von Pfadfindern, die in Hochschulen oder an der Danziger Technischen Hochschule studierten. Im Jahre 1937 hat sich die Polnische Gemeinde und der Verband der Polen vereinigt. Filarski widmete sich dann der Polnischen Kulturrat in Danzig, die mit anderen polnischen Organisationen zusammenarbeitete und Geld für die Entwicklung der polnischen Kultur und des polnischen Schulwesens in der Freien Stadt Danzig sammelte.

Zusätzlich war Bernard Filarski einer der Vorstände der Gesellschaft der Volkslesehallen in Danzig. Diese Gesellschaft war die älteste gesellschaftliche Bildungs-Organisation, die schon unter der preußischen Besatzung fungierte und eine Kette von polnischen Bibliotheken und Leseshallen für die Polen in Danzig errichtete. In die Zusammenarbeit mit diesen Organisationen bezog er  seinen Sohn Zbigniew und seine Tochter Maria ein. Er hatte 7 Kinder, alle besuchten die Polnische Hochschule in Danzig.
Bernard Filarski wurde am 1. September 1939 verhaftet und in der Victoria Schule eingesperrt. Am nächsten Tag wurde er in dem ersten Transport nach Stutthof geschickt. Zusammen mit anderen polnischen Aktivisten aus Danzig wurde er am 22. März 1940 erschossen.

Die Familie von Bernard Filarski wurde von Gestapo in das Generalgouvernement ausgesiedelt. Der älteste Sohn blieb fünf Jahre lang in Konzentrationslagern Stutthof und Mauthausen. Die Töchter Wanda und Maria engagierten sich in die Untergrundtätigkeit von der polnischen Heimatarmee. Maria wurde dadurch bekannt, dass sie dem polnischen Kurier Jan Nowak-Jeziorański geholfen hat, aus Gdynia na Schweden zu gelangen. Als Strafe dafür wurde sie in KZ Stutthof eingesperrt. Krystyna wurde zur Zwangsarbeit nach Deutschland geschickt. Nach dem Krieg kam die Familie nach Danzig zurück, um weiter die Geschichte dieser Stadt zu prägen.

Die Exhumierung von Opfern der Massenhinrichtung fand im Jahre 1946 statt. Die entdeckten Leichen wurden 1947 auf dem Friedhof in Danzig-Zaspa begraben.  

Elżbieta Grot

Am 8. November 2005 fand in dem Verband der Schulen und Kindergärten in Stegna eine Zeremonie zum Andenken von Bernard Filarski statt. Die Feierlichkeit wurde von der 1. Pfadfindergruppe „Storm“ aus Stegna veranstaltet, deren Patron Bernard Filarski ist. Als Ehrengast kam zu dieser Zeremonie Maria Chodakowska – die Tochter des Patrons, ehemaliger Häftling aus KZ Stutthof in Jahren 1944-1945 (Lagernummer 36501) und die Überlebende des Todesmarsches. Die Jugendlichen, die an dieser Feierlichkeit teilgenommen haben, haben eine Möglichkeit die Biographie des Patrons besser kennenzulernen. Maria Chodakowska brachte auch eigene Erinnerungen an dem Vater zum Ausdruck. Das Treffen endete mit einem Appell zu Ehren der am 11.01 und 22. März 1940  Hingerichteten. 

Fotos:
  1. Bernard Filarski mit Töchtern und dem Sohn
  2. Am 8. November 2005 fand in dem Verband der Schulen und Kindergärten in Stegna eine Feierlichkeit zum Andenken von Bernard Filarski statt. Maria Chodakowska (rechts) erzählt über ihren Vater und über eigene Kriegs- und Lager-Erlebnisse.
  3. Appell zu Ehren der Gefallenen.
  4. Auf dem Platz, wo die Massenhinrichtung der polnischen Aktivisten aus Danzig stattfand, legen die Pfadfinder aus Stegna den Eid ab .
Tłumaczenie: Maja Jabłońska


Bernard Filarski z córkami i synem.

8 listopada 2005r. w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Stegnie odbyła się uroczystość upamiętniająca Bernarda Filarskiego. Maria Chodakowska (z prawej) opowiada o swoim ojcu, a także o swoich przeżyciach wojennych i obozowych.







Apel poległych.




Harcerze ze Stegny składają przyrzeczenie w miejscu egzekucji działaczy Polonii Gdańskiej.


Bernard Filarski

Benrnar Filarski was born on 9 October 1880 in Lubawa. When he was studying in the middle school in Chełmno he participated in the Philomath Society, which created secret learning circles under Prussian rule. Young people developed there their knowledge of Polish language and history, rebelling against Germanization. For this activity Filarski was sentenced to prison and expelled from middle school by a Prussian court in the, so called, train against philomaths in Toruń. He finished the middle school in Tuchola and then he left to Munich, where he began studies in a medical school. During his studies he was belonged to the Students’ Organization in Germany.

After completing his studies in 1908, he settled in Gdańsk. In 1921 in Krolewiec, he became a Doctor of Medical Sciences and begun working as a doctor in the Regional Directorate of State Railways in Gdańsk. Since 1929 he worked as a doctor in the Polish middle school and run a private dental practice on 53 Długa Street.

The Polish community in Gdańsk remembered his as an ardent patriot and community worker. He was a member of the oldest Polish organization in Gdańsk, the Popular Society “Jedność”, and to the Polish Community. He took part in the independence movement in the Soldier’s Council and the Popular Council of Gdańsk. When the Free City of Gdańsk was created in 1920, Filarski became one of the first members of the Society of the Friends of Science and Arts, the Gymnastic Society “Sokół” and the Committee of the Construction of the Polish House in Gdańsk. He also belonged to Macierz Szkolna, society which organized Polish primary and middle schooling. He was one of the founders of the Polish Scouting Association in the Free City of Gdańsk, which he built from scratch together with Dr Franciszek Kręcki. Filarski was named president of the first Circle of the Friends of Scouting created in Gdańsk in 1927, formed by 400 members. He donated money to the scouting activity of Polish youth which studied in the middle school and at the Gdańsk University of Technology. When in 1937 the Polish Community and Poles’ Association joined their forces, Filarski participated in the activity of the Council of Polish Culture in Gdańsk, which cooperated with other Polish organizations and collected funds for the development of Polish culture and schooling in the Free City of Gdańsk. He also held the post of one of the presidents of the Popular Libraries Association in Gdańsk, the oldest social and schooling organization that existed back in the times of the Prussian rule and created a chain of Polish libraries for the Polish community in Gdańsk. He worked together with his son Zbigniew and his daughter Maria. He had seven children, all of them studied in the Polish middle school in Gdańsk.

Filarski was arrested in 1 September 1939 and imprisoned in Victoria Schule. The next day, he was sent to Stutthof camp in the first transport of prisoners. He was shot together with other representatives of the Polish community of Gdańsk on 22 March 1940.

Gestapo displaced the family of Bernard Filarski to the General Government. His eldest son was a prisoner of Stutthof and Mauthausen concentration camps for more than five years. His daughters, Wanda and Maria, participated the underground activity of the Home Army. Maria became well-known because she helped in smuggling the currier Jan Nowak-Jeziorański from Gdynia to Sweden, for what he was imprisoned in KL Stutthof. Krystyna was sent to Germany to participate in forced labour. After the war the family returned to Gdańsk and continued their work for the city.

The exhumation of the victims of the March execution took place in 1946. In 1947, The bodies were buried in the Gdańsk-Zaspa cemetery.

Elżbieta Grot
Tłumaczenie: Katarzyna Flis

A celebration commemorating Bernard Filarski was held on 8 November 2005 in the School and Kindergarten Complex in Stegna. It was organized by the First Scouting Squad of Stegna “Sztorm”, whose patron is Bernard Filarski. Mrs. Maria Chodakowska – the patron’s daughter, the former prisoner of KL Stutthof in 1944 – 1945 (camp no. 36501) and the participant of the Death March – was the guest of honour of the celebration. The young people that participated in the commemoration got to know the life of their patron and listened to the memoirs of Maria Chodakowska. The celebration ended with a call of commemoration of the 89 Polish prisoners executed on 11 January and 22 March 1940.

Bernard Filarski with his daughters and son.



A celebration commemorating Bernard Filarski was held on 8 November 2005 in the School and Kindergarten Complex in Stegna. Maria Chodakowska (on the right) talks about her father and her war and camp experiences.






The call of commemoration.



The scouts from Stegna make a pledge in the place of the execution of the Polish community activists.